Wybrane publikacje
Wiedza do której warto sięgać

 

Dr inż. Andrzej Surówka
Starostwo Powiatowe w Brzesku
 
WYBRANE ZAGADNIENIA Z ZAKRESU ROZGRANICZANIA NIERUCHOMOŚCI W TRYBIE ADMINISTRACYJNYM
 
1.    Wstęp
Podstawowe tezy określające istotę i treść rozgraniczania nieruchomości gruntowych zawarte są w ustawie Kodeks Cywilny [8] (k.c.), w rozdziale własność i inne prawa rzeczowe. W artykule 153 k.c. stwierdza się:
„ Jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granicę według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granicę z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli   odpowiednią   dopłatę pieniężną.”
Aktem prawnym regulującym w sposób szczegółowy problematykę administracyjnego toku rozgraniczania, jest ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne [9]. Zawarta w art.29 ust.1 ustawy definicja rozgraniczania, informuje, że celem rozgraniczenia nieruchomości jest ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenia tych punktów znakami granicznymi oraz sporządzenie właściwych dokumentów. Przytoczona definicja określa wyłącznie, jakie działania techniczne należy podjąć w trakcie rozgraniczenia. Zauważa się jednak, że jest to definicja nie oddająca sensu stricte istoty rozgraniczenia, ponieważ w sprawie o rozgraniczenie chodzi w istocie rzeczy nie o same granice, lecz o to, do jakich granic sięga prawo własności właściciela [4]. Z analizy orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego [3], Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) oraz rozstrzygnięć Samorządowych Kolegiów Odwoławczych, jednoznacznie wynika, że zawsze podnoszony jest aspekt prawny rozgraniczenia, natomiast bardzo trudne kwestie techniczno - geodezyjne najczęściej zostają pominięte.
Szczegółowe normy prawne w zakresie rozgraniczania nieruchomości oraz postępowania organów administracyjnych zawarte są w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne [9], Rozdział 6, pt. „Rozgraniczanie nieruchomości” oraz w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości [5].
Prawo geodezyjne i kartograficzne zakłada dwustopniową procedurę (dwa stadia) rozwiązywania sporów o zasięg własności:
– procedurę administracyjną
– procedurę sądową.
 W przypadku, gdy jeżeli w trybie postępowania administracyjnego nie jest możliwe rozwiązanie sporu granicznego, wówczas sąd przejmuje sprawę do rozstrzygnięcia. Sąd jest również legitymowany do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, gdy jest ono niezbędne do rozstrzygnięcia innej sprawy, np. o własność lub o wydanie nieruchomości lub jej części.
Przepisy ustawy nie regulują administracyjnego toku postępowania w sposób precyzyjny i całościowy. Dlatego z konieczności przyjmuje się zasady Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w przypadkach, w których ustawa nie przewiduje rozwiązań szczególnych (lex specialis), zastosowanie mają przepisy dotyczące postępowania wynikającego z przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Kpa.) [7].
Problematyka kosztów postępowania rozgraniczeniowego, dostosowania terminów wykonania rozgraniczenia do wymogów Kpa, przedłużających się cyklów legislacyjnych dla rozgraniczeń zakończonych ugodą o której mowa w art. 31, ust.1 pkt.4, braku realnych możliwości zabezpieczenia udziału w postępowaniu rozgraniczeniowym wszystkich właścicieli przyległych nieruchomości oraz rozbieżności parametrów nieruchomości opisanej w księdze wieczystej i zarejestrowanej w operacie ewidencji gruntów i budynków, to przykłady z którymi organy prowadzące postępowania mają najwięcej trudności i przyjmują polemiczne, własne interpretacje prawne.
  
 
 2.    Cel i zakres przedmiotowy rozgraniczenia nieruchomości
Stosownie do dyspozycji zawartej w art. 29 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] celem rozgraniczenia nieruchomości jest ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenia tych punktów znakami granicznymi oraz sporządzenie właściwych dokumentów. Przytoczona definicja rozgraniczenia wydaje się być niezupełna, ponieważ określa wyłącznie czynności techniczne, które należy podjąć w toku postępowania rozgraniczeniowego i nie wyczerpuje tez zawartych w art. 153 k.c. [8].
Analizując podstawowe tezy zawierające się w art. 153 k.c. oraz w art. 29 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] w aspekcie prawidłowego przeprowadzenia rozgraniczenia nieruchomości w trybie administracyjnym można przyjąć dla potrzeb praktycznych wykonawstwa geodezyjnego następującą definicję rozgraniczenia:
Rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie do jakich granic sięga prawo własności właściciela, na podstawie dokumentów, przy pomocy technik pomiarowo-obliczeniowych przyjętych w standardach stosowanych w geodezji i kartografii, umożliwiających określenie położenia w terenie punktów granicznych i ich stabilizację znakami granicznymi oraz sporządzenie dokumentacji geodezyjno-kartograficznej.
Powyższa definicja znajduje oparcie w wykładni SN, który stwierdza, że, cyt: „..w sprawie o rozgraniczenie chodzi w istocie rzeczy nie o same granice, lecz o to, do jakich granic sięga prawo własności właściciela.....”.[4 ]
Zakres przedmiotowy rozgraniczenia szczegółowo określa artykuł 29 ust.2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9], które stanowi, cyt:„Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami.”
Zatem zakres przedmiotowy rozgraniczania nieruchomości ustawa precyzuje czytelnie, tylko z braku zdefiniowania nieruchomości w rozumieniu ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] najprawdopodobniej ustawodawca posiłkował się pojęciem „inne grunty”. Gdyby ustawodawca wprowadził pojęcie nieruchomości w rozumieniu ustawy [9] np. w ten sposób, że: nieruchomość stanowi jednolity obszar gruntu należący do tego samego podmiotu własnościowego to pojęcie „inne grunty” użyte w art.29 ust.2 ustawy [2] byłoby zbędne.
Zauważa się jednak, że określenie zakresu przedmiotowego sporu napotyka na problemy redakcyjne postanowień o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego w sytuacjach, np. gdy rozgraniczane nieruchomości w księgach wieczystych definiowane są z jednej strony jako parcele katastralne a z drugiej jako działki ewidencyjne.
 
3.    Właściwość rzeczowa organów do wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego.
Artykuł 29 ust 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] stanowi, że „Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy.” Zgodnie z przepisami art.30 ust. 3 i 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne organ, przed którym toczyć się będzie postępowanie, ma obowiązek wydać postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, na które nie przysługuje zażalenie oraz zawiadomić wszystkie zainteresowane strony. Postępowanie rozgraniczeniowe wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu przy scaleniu gruntów, a także w określonych przypadkach , przy pracach związanych z założeniem o modernizację ewidencji gruntów i budynków [ 6] jeżeli jest brak wniosku strony a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia.
 Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] nie precyzuje kręgu podmiotów, którym przysługuje przymiot strony a zatem i prawo do złożenia wniosku o rozgraniczenie. Postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie scalenia gruntów zastępuje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. Na postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości nie służy zażalenie.
Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne nie precyzuje kręgu podmiotów, którym przysługuje przymiot strony a zatem i prawo do złożenia wniosku o rozgraniczenie. 
 
4.    Strony postępowania rozgraniczeniowego
W myśl przepisów art. 28 Kpa [7] stroną w postępowaniu jest każdy czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały z dnia 13 kwietnia 1988 r. (II CZP 23/88), stwierdził, że zainteresowanym w sprawie o rozgraniczenie, oprócz właściciela, są osoby używające nieruchomość, a nie będące jej właścicielami a także osoby mające prawa do nieruchomości, tzn. uprawnione do niektórych czynności gruntowych i osobistych. Szczegółowe ustalenia w zakresie stron zawarte są w art. 29 i 30 Kpa. W przypadku gdy strona jest niezdolna do czynności prawnych i nie ma również przedstawiciela ustawowego, organ prowadzący rozgraniczenie występuje do sądu o wyznaczenie przedstawiciela zgodnie z art. 34 § 1 Kpa. [7]
Z wnioskiem o ustalenie granicy może wystąpić każdy ze współwłaścicieli nieruchomości. Do udziału w sprawie wzywa się także pozostałych współwłaścicieli. (Orzeczenie SN z dnia 30 marca 1962 r, 3 CR 237/62).
W postępowaniu rozgraniczeniowym często co najmniej jedną ze stron są osoby pozostające w związku małżeńskim, których majątek jest objęty wspólnością ustawową. W tej sytuacji należy zwrócić szczególną uwagę na konieczność objęcia postępowaniem administracyjnym   obojga małżonków lub na fakt posiadania przez jednego z nich pisemnego upoważnienia do reprezentowania drugiego współmałżonka.
 
5. Aspekt materialno - prawny postępowania rozgraniczeniowego
Postępowanie rozgraniczeniowe ma na celu ustalenie jak daleko sięga prawo własności właściciela czyli ustalenia granic prawnych nieruchomości. Granicami prawnymi nieruchomości są granice ustalone w trybie postępowania:
– rozgraniczeniowego,
– podziałowego,
– wywłaszczeniowego,
– scaleniowego,
sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem,
dotyczącego ustalenia linii brzegowych,
dotyczącego regulacji granic nieruchomości dla potrzeb realizacji przepisów ustawy [10] o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej o ile istnieje prawidłowa dokumentacja geodezyjna określająca w sposób jednoznaczny położenie granicy w stosunku do:
– osnowy geodezyjnej,
– szczegółów terenowych,
– sąsiednich granic.
Podstawowym przepisem materialno-prawnym, opisującym instytucję rozgraniczenia nieruchomości jest wspomniany wcześniej art. 153 k.c.[8], który stanowi, że jeżeli granice stały się sporne a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustala granice z uwzględnieniem wszystkich okoliczności. Kolejność przytoczonych kryteriów nie jest przypadkowa i musi być w postępowaniu rozgraniczeniowym zachowana.
Ustalenie przebiegu granic ma na celu wyznaczenie na gruncie zasięgu prawa własności. W środowiskach sądowniczych dominuje pogląd, że postępowanie rozgraniczeniowe w pierwszym etapie prowadzone powinno być przed organem administracyjnym. Organ ten winien spełniać funkcję mediacyjną ale nie rozstrzygającą, zwłaszcza gdy ustalenie granic prawnych nie jest możliwe.
Art.31 Prawa geodezyjnego i kartograficznego [9] stanowi, że przy ustalaniu granic nieruchomości bierze się pod uwagę znaki graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej, które mają umożliwić ustalenie granicy prawnej.
 W przypadku, gdy strony sporu zgodnie wskazują przebieg granicy, lub wskazuje je jedna ze stron   a inne nie składają zastrzeżeń, można na tej podstawie granicę ustalić. Omówione przypadki stanowią podstawę do wydania merytorycznej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości.
W postępowaniu administracyjnym może wystąpić brak podstaw prawnych do ustalenia przebiegu granic wg ostatniego spokojnego stanu posiadania, czy wszelkich innych okoliczności sprawy. Przesłanki te, do rozstrzygnięcia przebiegu granic, zastrzeżone są tylko dla sądu. W sytuacji, gdy   nie dojdzie do zawarcia ugody lub wystąpi brak podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, wówczas ostatni spokojny stan posiadania, który geodeta w myśl prawa geodezyjnego ustala, wchodzi jedynie w skład dokumentacji przekazywanej sądowi.
Wydanie decyzji o rozgraniczeniu na podstawie zebranych dowodów nie oznacza wcale zakończenia sporu granicznego. Z decyzji o ustaleniu granicy na podstawie dowodów mogą być niezadowolone strony lub jedna ze stron, która ma prawo w terminie 14 dni zażądać przekazania sprawy do sądu. Także w odniesieniu do decyzji opartej na zgodnych oświadczeniach stron, służy żądanie przekazania sprawy do sądu. Wydanie decyzji o rozgraniczeniu poprzedzone musi być wnikliwą oceną organu, przed którym toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe. Ocena obejmuje kwestie techniczne oraz prawne. W przypadku stwierdzenia wadliwego wykonania czynności, organ zwraca geodecie dokumentację do uzupełnienia i usunięcia usterek. Dokonane oceny zgodnie z przepisami art.33 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] jest niezwykle istotne, zwłaszcza w kontekście ważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 1997 r., sygn. akt II SA 637/97 potwierdził tezę, że przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne służyć mają głównie odzwierciedleniu istniejących stosunków w zakresie władania. Natomiast nie mogą kreować lub dokonywać zmiany stosunków własnościowych bez zgody stron postępowania administracyjnego. Zatem w sytuacji, gdy decyzję o rozgraniczeniu wydaje się na podstawie zebranych dowodów (wobec braku zgody stron lub jednej ze strony), dowody te muszą być jednoznaczne a ocena, którą organ wydający decyzję ma obowiązek sporządzić, musi prawidłowość wykonanych czynności potwierdzać. W związku z możliwością żądania przekazania sprawy do sądu, w przypadku niezadowolenia strony, nasuwa się pytanie czy istnieje również możliwość wniesienia od tej decyzji odwołania. W tej kwestii nie ma jednolitego orzecznictwa sądowego. Ośrodki zamiejscowe NSA rozpatrują merytorycznie skargi na rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, wydane w związku z odwołaniem wniesionym od decyzji organu pierwszej instancji orzekającej o rozgraniczeniu nieruchomości. Należy również odnotować fakt, że nie ma przeszkód prawnych do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o rozgraniczeniu czy też stwierdzenia nieważności takiej decyzji.
W przypadku, gdy jedną decyzją dokonuje się rozgraniczenia nieruchomości a jedynie jeden z uczestników postępowania zażądał przekazania sprawy do sądu, to decyzja o rozgraniczeniu uprawomocni się w takim zakresie w jakim nie podlegała zaskarżeniu do sądu. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy rozgraniczana nieruchomość jest współwłasnością, bowiem wtedy sprzeciw jednego ze współwłaścicieli sprawia, że cała decyzja nie staje się ostateczna i prawomocna.
W wypadku, gdy organ państwowej służby geodezyjnej i kartograficznej stwierdzi brak materialno-prawnych warunków do rozgraniczenia nieruchomości, określonych w art.29 ust.1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9], gdyż stan prawny granic jest utrwalony w dokumentacji geodezyjnej, winien na zasadzie art.34 ust.1 i 2 tej ustawy postępowanie administracyjne umorzyć i przekazać sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi [Wyrok NSA z dnia 18 lutego i 1998 r. Sygn.: II SA/Wr 396/97].
 
6.    Wykonywanie czynności techniczno-prawnych ustalania przebiegu granic nieruchomości.
Wykonywanie czynności technicznych związanych z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości, zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt. 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9], zastrzeżone jest dla osób posiadających uprawnienia zawodowe do wykonywania samodzielnych funkcji w dziedzinie geodezji i kartografii. Artykuł 31 ust.1 ustawy [9] stanowi, że, ” Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta burmistrza, prezydenta miasta.”
 
 
6.1 Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic
Czynności ustalania przebiegu granic nieruchomości geodeta powinien poprzedzić analizą dokumentów, stwierdzających stan prawny nieruchomości oraz określających położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości.
Dokumentami, o których mowa w § 3 pkt 1, rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości [5] są:
– odpisy z ksiąg wieczystych lub odpisy dokumentów znajdujących się w zbiorze  dokumentów,
– wypisy aktów notarialnych,
– szkice graniczne, protokoły graniczne, akty ugody,
– zarysy pomiarowe z pomiaru granic,
– szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku scalenia, wymiany gruntów lub w wyniku podziału nieruchomości,
inne dokumenty pomiarowe, obliczeniowe i opisowe pozwalające na ustalenie przebiegu granic.
W sytuacji braku dokumentów geodezyjnych, zawierających dane liczbowe do ustalenia przebiegu granic, dokumentami są: mapy i plany, obejmujące granice albo inne elementy pozwalające na odtworzenie lub analizę przebiegu granic a w szczególności:
mapy jednostkowe nieruchomości,
mapy katastralne,
mapy scalenia i wymiany gruntów,
plany parcelacyjne,
mapa ewidencji gruntów,
mapa zasadnicza.
Dokumenty geodezyjne, zawierające dane liczbowe do ustalenia przebiegu granic, stanowią podstawę ustalania przebiegu granic nieruchomości, jeżeli zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
 Za podstawę ustalania przebiegu granic nieruchomości mogą służyć uwierzytelnione przez ośrodek dokumentacji kopie, wyrysy, odrysy, wypisy lub odpisy dokumentów przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jeżeli zawierają dane o ich rodzaju, dacie powstania i wykonawcy.
Dokumenty nie znajdujące się w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym mogą stanowić podstawę ustalania przebiegu granic nieruchomości, jeżeli:
stanowią całość lub część operatu pomiarowego lub katastralnego,
zawierają podpis wykonawcy i datę sporządzenia dokumentu lub istnieje możliwość ustalenia wykonawcy i takiej daty,
można stwierdzić, że zostały one sporządzone w wyniku dokonania pomiarów na gruncie i użyte do opracowania mapy nieruchomości, której przebieg granic jest ustalany, lub nieruchomości bezpośrednio z nią sąsiadującej,
zostały sporządzone przez osoby i organy, których wykaz stanowi załącznik 1 do rozporządzenia.
Dokumenty wyszczególnione powyżej lub ich kopie, potwierdzone przez geodetę, podlegają włączeniu do operatu rozgraniczeniowego. Jeżeli brak jest dokumentów, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia [5], za podstawę ustalenia przebiegu granic nieruchomości można przyjąć dokumenty określone w § 4, jeżeli zawierają dane o przebiegu granicy.
 
6.2 Wstępne prace przygotowawcze geodety
Geodeta uprawniony na mocy umowy o dzieło uzgadnia ze swoim zleceniodawcą zakres przedmiotowy rozgraniczenia a następnie wyraża zgodę na przeprowadzenie czynności technicznych ustalania przebiegu granic oraz deklaruje termin rozpoczęcia i zakończenia prac objętych umową. W uzasadnionych przypadkach wskazany jest jego udział przy skompletowaniu wniosku o rozgraniczenie.
Geodeta po otrzymaniu upoważnienia przez organ (wójta burmistrza, prezydenta miasta.) do czynności ustalania przebiegu granic wykonuje następujące czynności:
– zgłasza pracę geodezyjną w ośrodku dokumentacji,
– przeprowadza analizę informacji zawartych w dokumentach uzyskanych z państwowego
– zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz znajdujących się w księgach wieczystych a także w dokumentacji uzyskanej od strony,
– sporządza, w razie potrzeby, szkic zawierający informacje o przebiegu granic, uzyskane w wyniku wcześniej wykonywanych pomiarów,
– określa termin rozpoczęcia czynności ustalenia przebiegu granic i doręcza stronom wezwania do stawienia się na gruncie.
WW trakcie ustalania przebiegu granic na gruncie geodeta:
sprawdza obecność i ustala tożsamość stron,
przyjmuje pełnomocnictwa udzielone przez strony,
przeprowadza wywiad terenowy.
W sytuacji braku możliwości ustalenia   osób uprawnionych do wystąpienia jako strona w postępowaniu rozgraniczeniowym, geodeta odracza wykonanie czynności ustalania przebiegu granic i zawiadamia o tym właściwy organ.
Podczas wywiadu terenowego geodeta odszukuje znaki graniczne a także określa położenie przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych oraz punktów granicznych, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich położenia.
W przypadku, gdy przebieg granicy został ustalony na podstawie zebranych dowodów, geodeta :
wskazuje stronom przebieg granicy,
stabilizuje punkty graniczne,
sporządza protokół graniczny,
wykonuje pomiar granicy a także trwałych elementów zagospodarowania terenu, mających znaczenie dla określenia jej przebiegu.
 W sytuacji, gdy ustalenia przebiegu granicy nie można wykonać na podstawie zebranych dowodów, geodeta przyjmuje oświadczenia stron dotyczące przebiegu granicy. Jeżeli strony postępowania rozgraniczeniowego w zgodnych oświadczeniach wskazują przebieg granicy lub strona nie składająca oświadczenia nie kwestionuje jej przebiegu, geodeta stabilizuje punkty graniczne, sporządza protokół graniczny, wykonuje pomiar granicy, a także trwałych elementów zagospodarowania terenu mających znaczenie dla określenia jej przebiegu. W przypadku zaistnienia sporu co do przebiegu granicy geodeta nakłania strony do zawarcia ugody.
 
        Problem ugody w postępowaniu rozgraniczeniowym
Wszczęte postępowanie rozgraniczeniowe może być zakończone zawarciem ugody przed geodetą. Ugoda ta ma moc ugody sądowej i sprawia, że likwidując spór graniczny sprawia, iż dalsze postępowanie staje się bezprzedmiotowe i winno być umorzone w drodze decyzji. Wydania takiej decyzji nie przewidują przepisy Prawa geodezyjnego i kartograficznego [9] i dlatego z konieczności mają tu zastosowanie przepisy art.105 § 1 ustawy Kpa [7]. Stosowana w tej materii interpretacja prawna nastręcza organom prowadzącym rozgraniczenia wiele wątpliwości a zarazem i problemów. Rozważmy następujący przykład. Organ administracyjny wydał decyzję w trybie art.105 § 1 Kpa. o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego w związku zawartą ugodą. Stosując tu zasadę wynikającą z przepisów Kpa, od decyzji tej każda ze stron postępowania ma prawo do złożenia odwołania a po rozstrzygnięciu organu drugiej instancji ma również prawo zaskarżenia tej decyzji do WSA a następnie do NSA. W ten sposób postępowanie rozgraniczeniowe przedłuża się niejednokrotnie na okres kilku lat. Oczekiwaniem środowisk wykonawstwa geodezyjnego jest zmiana przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] w stopniu umożliwiającym umorzenie postępowania administracyjnego decyzją, na którą nie przysługiwałoby prawo do wniesienia odwołania.
Ugoda zawarta przez geodetą nie jest ugoda administracyjną, o jakiej mowa
w przepisach art.114 - 122 Kpa., nie wymaga zatwierdzenia przez organ administracji, ma charakter cywilny i moc ugody sądowej. Z tego względu organ, przed którym toczyło się postępowanie, nie może przeprowadzać merytorycznej jej oceny czy kontroli. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 19 lipca 1995 r., sygn. akt. SA/KR 2133/94. Do zawarcia ugody przed geodetą wymagana jest forma protokołu granicznego sporządzona przez geodetę uprawnionego, który dokonuje czynności technicznych ustalenia granicy. Prawidłowo sporządzony akt ugody powinien wyszczególniać następujące elementy:
opis przedmiotu sporu z podaniem granic wskazanych przez strony oraz wynikających z dokumentacji,
opis wzajemnych ustępstw,
szczegółowy opis granicy uznanej za obowiązującą po podpisaniu aktu ugody,
informację, że zawarta ugoda posiada moc ugody sądowej.
 Akt ugody sporządza się według wzoru, stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia [5]
Brak w umowie ugody jednego z wymienionych elementów może stanowić podstawę do jej kwestionowania, zwłaszcza jeśli nie zawarto w niej opisu ustępstw wzajemnie poczynionych przez strony, bądź szczegółowego opisu przebiegu granic, na który strony zawarły ugodę. Jeżeli przy ustaleniu granic strony składają przed geodetą zgodne oświadczenie woli co do wzajemnych ustępstw dotyczących własności części rozgraniczanych nieruchomości, to na mocy takiej ugody, wobec zachowania przepisanej formy, następuje przeniesienie własności tych części nieruchomości.
Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 24 października 1997 r., sygn. akt 349/97 podkreślił, iż przy rozgraniczeniu nieruchomości, podczas którego zawarta zostaje ugoda, należy mieć na względzie regulacje odnoszące się do ugody sądowej. Strony mogą w uzasadnionych przypadkach kwestionować zawartą ugodę, stosownie do przepisów prawa cywilnego, dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia o umorzeniu postępowania sądowego.
Podczas negocjacji geodeta przedstawia stronom wszystkie dowody i argumenty za proponowanym przebiegiem granicy a także informuje, że w razie braku ugody uprawnionym do rozpatrzenia sprawy jest sąd właściwy z miejsca położenia nieruchomości. Proponowane fazy cyklu negocjacyjnego geodety przedstawia rys.1 [2].
Geodeta sporządza akt ugody, jeżeli doprowadzi do jej zawarcia. Akt ugody należy sporządzić oddzielnie dla każdej linii granicznej, która w całości lub na niektórych odcinkach była sporna. Obejmuje ona wyłącznie sporne odcinki granicy.
Treść ugody nie może wykraczać poza przedmiot związany z rozgraniczeniem. Po sporządzeniu aktu ugody geodeta wykonuje czynności, o których mowa w § 11 pkt 2 i 4. rozporządzenia [5]
W toku czynności technicznych związanych z rozgraniczeniem nieruchomości może zaistnieć sytuacja, w której przebieg granicy nie może być ustalony na postawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron, a strony nie zawarły ugody.
 
Rys.1. Fazy cyklu mediacyjnego geodety w procesie rozgraniczania nieruchomości
   wg A. Surówki
 
Geodeta wtenczas podejmuje następujące działania:
wykonuje tymczasowe utrwalenie i pomiar granic:
  • wskazanych przez strony,
  • określonych na podstawie dokumentów,
  • przebiegających według ostatniego spokojnego stanu posiadania a w razie braku możliwości jego określenia - zgodnie ze stanem istniejącym na gruncie,
sporządza protokół graniczny,
opracowuje opinię dotyczącą przebiegu granic.
 
Protokół graniczny powinien zawierać:
imię i nazwisko geodety oraz numer jego uprawnień zawodowych,
numer i datę postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego oraz upoważnienia dla geodety,
oznaczenia nieruchomości przez określenie ich położenia, numerów działek ewidencyjnych, numerów ksiąg
   wieczystych lub zbiorów dokumentów,
informacje dotyczące stron i ich pełnomocników,
wykaz i ocenę dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic,
oświadczenia stron,
wyniki wywiadu terenowego,
szkic graniczny,
opis przebiegu granic,
opis utrwalenia punktów granicznych,
pouczenie strony o możliwości przekazania sprawy sądowi,
wzmiankę o odczytaniu dokumentu stronom przed podpisaniem,
omówienie skreśleń i poprawek,
datę sporządzenia dokumentu oraz podpisy stron i geodety.
Protokół graniczny sporządza się według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości.
 
Szkic graniczny powinien zawierać:
rozmieszczenie linii i punktów granicznych, oznaczonych zgodnie z opisem znajdującym się w protokole
   granicznym lub akcie ugody,
rysunek rzutu poziomego trwałych elementów zagospodarowania terenu mających znaczenie dla określenia
   przebiegu granicy,
podstawowe miary określające położenie punktów granicznych względem siebie oraz elementów
   zagospodarowania terenu,
  numery działek i oznaczenie ksiąg wieczystych, w których działki te zostały ujęte, lub zbiorów dokumentów
    oraz imiona i nazwiska właścicieli rozgraniczanych nieruchomości,
  kierunek północy.
Opinia sporządzana przez geodetę powinna zawierać:
ocenę prawidłowości przebiegu granic wskazanych przez strony, określonych na podstawie dokumentów,
   przebiegających według ostatniego spokojnego stanu posiadania lub istniejących na gruncie,
opis proponowanego przez geodetę przebiegu granicy, wraz z uzasadnieniem jej przebiegu.
Dla ustalonych bezspornie punktów granicznych oraz znaków granicznych przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych, których położenie zostało wznowione, należy wykonać stabilizację w obecności stron. Punkty graniczne należy utrwalić znakami naziemnymi i podziemnymi. Znaki naziemne wykonuje się z betonu, kamienia naturalnego lub innego trwałego materiału. Jako znaki podziemne mogą być użyte rurki drenarskie, butelki, płytki betonowe lub inne podobne przedmioty.
Na terenach o utwardzonej nawierzchni nie jest wymagane umieszczanie znaków podziemnych. Jako znaki naziemne mogą być użyte: rurki, pręty, bolce i inne podobne przedmioty wykonane z trwałego materiału.
Utrwalenie punktów granicznych palami drewnianymi wykonuje się jedynie na terenach grząskich i podmokłych. Pale powinny być zaimpregnowane.
Znaki graniczne umieszcza się w odległości dobrej widoczności z punktu na punkt, w odstępach nie większych niż 200 m.
W przypadku granic naturalnych, nieregularnych, znaki graniczne osadza się w głównych punktach załamania granicy lub w ich pobliżu, z podaniem danych pozwalających na wyznaczenie wszystkich punktów granicznych.
  

 
6.4. Dokumentacja rozgraniczenia nieruchomości i dokumentacja techniczna
Rozporządzenie w sprawie rozgraniczania nieruchomości [5]stanowi, że dokumentacja rozgraniczeniowa i dokumentacja techniczna łącznie stanowią zbiór dokumentów zwanych operatem rozgraniczeniowym.
Dokumentacja rozgraniczenia nieruchomości obejmuje:
postanowienie właściwego organu o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego,
upoważnienie geodety do przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic,
  zgłoszenie pracy geodezyjnej do ośrodka dokumentacji,
  dowody doręczenia stronom wezwań do stawienia się na gruncie,
pisemne pełnomocnictwa udzielone przez strony,
dokumenty dotyczące przebiegu granic, wydane przez ośrodek dokumentacji oraz uzyskane z innych źródeł,
protokół graniczny lub akt ugody,
opinię geodety dotyczącą przebiegu granic, jeżeli ich przebieg nie może być ustalony w postępowaniu administracyjnym,
ostateczną decyzję właściwego organu o rozgraniczeniu nieruchomości lub umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego. 
 
Dokumentacja techniczna zawiera: 
szkice osnowy geodezyjnej i wykazy współrzędnych uzyskane w ośrodku dokumentacji,
opisy topograficzne punktów osnowy,
szkice polowe i dzienniki zawierające dane uzyskane w wyniku bezpośredniego pomiaru granic,
obliczenia i wykazy współrzędnych punktów granicznych,
obliczenia powierzchni rozgraniczonych nieruchomości lub obliczenia różnic powierzchni, w wypadku gdy rozgraniczenie dotyczyło niektórych granic nieruchomości, a pozostałe granice nie były pomierzone na osnowę geodezyjną,
wykaz zmian gruntowych oraz inne dokumenty uzasadniające wprowadzenie zmian do operatu ewidencji gruntów i budynków.
Dokumentacja z rozgraniczenia nieruchomości i dokumentacja techniczna podlega ocenie organu. W przypadku stwierdzenia wadliwego wykonania czynności, organ zwraca geodecie dokumentację do uzupełnienia i usunięcia usterek. Dokonane oceny zgodnie z przepisami art.33 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne [9] jest niezwykle istotne, zwłaszcza w kontekście ważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości.
 
7. Podsumowanie
Administracyjne postępowania rozgraniczeniowe wszczyna na wniosek stron lub z urzędu (wójt,  burmistrz lub prezydent miasta). Natomiast czynności techniczne, związane z rozgraniczeniem, zainteresowane strony w ramach umowy o dzieło powierzają uprawnionym podmiotom wykonawstwa geodezyjnego. W tej dziedzinie zauważa się   brak ogniw łączących przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne z przepisami Kpa w zakresie rozstrzygnięcia kwestii kosztów postępowania czy też zachowania terminów, o których mowa w Kpa.
Problematyka rozgraniczania nieruchomości nie doczekała się jednoznacznych rozstrzygnięć ze strony nauki a zwłaszcza nauki prawa. Dlatego też organom administracyjnym rozstrzygającym w sprawach z zakresu rozgraniczania nieruchomości zaleca się stosowanie w praktyce interpretacji przyjętych w orzeczeniach sądowych. 
 
 
LITERATURA
[1] Surówka A. Problematyka geodezyjno – prawna w procesach rozgraniczania nieruchomości. Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej. Seria Konferencje, Z. 27, Wrocław 2000. (współautor Piasek Z.)
[2] Surówka A. Podstawowe aspekty techniki mediacji dla potrzeb rozgraniczania nieruchomości. Sprawozdania z Posiedzeń Komisji   Naukowych Polskiej Akademii Nauk. 1999. (współautor Piasek Z.) 1999. PAN
[3] Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiory orzeczeń z lat 1965 – 1985
[4] Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1.06.1964 r.(OSNCP 3/65, poz.45)
[5] Rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki  
Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1997 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45 poz.453)
[6] Rozporządzenie z dnia 29 marca 2001 r. Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków. (Dz. U. 2001 r. Nr 38, poz. 454 , z późn. zm)
[7] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 roku Dz. U. r. Nr 98, poz. 1071z późn. zm.);
[ 8 ] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z poźn. zm.)
[9] Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 100 poz.1086 z późn. zm)
[10] Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z dnia 23 maja 1989 r. Nr 29, poz. 154 z późn. zm)

Dr inż. Andrzej Surówka
Starostwo Powiatowe w Brzesku

GENEROWANIE DOKUMENTACJI GEODEZYJNO - KARTOGRAFICZNEJ
W ASPEKCIE KONSTUCYJNEJ NORMY OCHRONY WŁASNOŚCI
 

   W publikacji analizowane są zmiany obowiązujących norm w zakresie generowania dokumentacji geodezyjno kartograficznej dla potrzeb regulacji prawnych nieruchomości gruntowych. Aktualnie obowiązujące normy techniczno prawne nie uwzględniają pokrycia terenów Polski Południowej mapami ewidencyjnymi, powstałymi na bazie pomiarów katastralnych wykonanych w drugiej połowie XIX wieku.

  Zastępowanie map katastralnych, mapami wykonanymi w latach 1978-1990 metodami fotogrametrycznymi, ze względu na ich przeznaczenie (budowa katastru fiskalnego z pominięciem własności), nie gwarantuje w pełni poszanowania granic własności działek ewidencyjnych.

Słowa kluczowe: wykaz synchronizacyjny, działka ewidencyjna, parcela, ustawa, podział nieruchomości

1. Wstęp

   Sporządzanie dokumentacji geodezyjno-kartograficznych wykonywanych dla celów techniczno - prawnych wiąże się ściśle z ustanawianiem nowych stosunków własnościowych.

   Artykuł 21, ust.1 Konstytucji RP stanowi, że „Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia". Oznacza to, że warunkiem realizacji cytowanej powyżej normy prawnej jest zachowanie należytej staranności przy sporządzaniu omawianych dokumentacji.

   W Polsce ochrona własności realizowana jest przez organy administracji publicznej oraz niezależne organy sądownicze. Funkcje nadzorcze nad prawidłowością wykonywania prac geodezyjnych i kartograficznych wykonują Główny Geodeta Kraju, Wojewódzcy Inspektorzy Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego oraz Starostowie Powiatów [Ustawa... 1989].  

   Praktyka wskazuje, że w sprawach o zasięg prawa własności do nieruchomości gruntowych często występowały poważne uchybienia proceduralne organów administracyjnych, które wywarły negatywny wpływ na obecny stan prawny gruntów. Zatem uprawniona jest teza, że merytoryczna fachowość oraz etyka moralno-zawodowa przedsiębiorców geodezyjnych i kartograficznych, sędziów, biegłych sądowych, pracowników administracji publicznej, ma istotny wpływ na jakość sporządzanych dokumentacji geodezyjno-kartograficznych w stopniu gwarantującym ochronę własności i stabilność granic katastralnych nieruchomości gruntowych. 

   Z danych o zatrudnieniu w urzędach osób wykonujących funkcje kontrolne z zakresu spraw dotyczących własności nieruchomości wynika, że nie wszystkie z nich posiadają geodezyjną praktykę zawodową oraz wymagane uprawnienia zawodowe z zakresu geodezji i kartografii.

   Zagrożeniem dla własności nieruchomości są nie tylko przyczyny opisane powyżej, ale również brak wypracowania jednoznacznych przepisów techniczno-prawnych, które np. nie uwzględniają uwarunkowań historycznych katastrów gruntowych w Polsce.

2. Analiza tematyczna asortymentów prac geodezyjno - kartograficznych

   Małopolska jest obszarem, w którym, dla potrzeb prowadzenia części kartograficznej ewidencji gruntów i budynków, stosowane są kopie poaustriackich map katastralnych w skali 1:2880, mapy powstałe w ostatnich dziesięcioleciach metodami fotogrametrycznymi w skalach 1:1000, 1:2000, 1:5000 oraz mapy ewidencyjne, opracowane z pomiarów bezpośrednich, dla których zachowały się zarysy pomiarowe.

   Stosowane w województwie małopolskim podkłady map katastralnych (poaustriackich) oraz map fotogrametrycznych dla potrzeb regulacji własności nieruchomości odbiegają w swojej treści od rzeczywistego stanu faktycznego granic na gruncie. W konsekwencji powodują niewłaściwe regulacje stanów prawnych nieruchomości lub poważne problemy techniczno-prawne związane z doprowadzeniem do zgodności stanu faktycznego nieruchomości z jej rzeczywistym stanem prawnym. Zjawisko to najczęściej spotykane jest przy podziałach nieruchomości gruntowych.

   Sporządzanie dokumentacji do celów prawnych na terenie Małopolski nie jest czynnością łatwą z powodu braku relacji danych z ewidencji gruntów i budynków z treścią ksiąg wieczystych. Geodeci nawet z kilkudziesięcioletnim doświadczeniem „tracą" dużo czasu przy wykonywaniu dokumentacji zgodnie z przepisami oraz wymogami zleceniodawcy pracy. Napotykają na trudności w toku włączania dokumentacji do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego. Trudności wynikają z różnic interpretacyjnych norm techniczno-prawnych. Z powodu braku jednoznacznych uregulowań prawno-technicznych, pracownicy administracji publicznych nie muszą się zgadzać z przyjętą przez wykonawcę koncepcją rozwiązania problemu. Oceniający operaty pomiarowe często nie posiadają wymaganych uprawnień zawodowych a zatem i potrzebnego doświadczenia zawodowego. Działają wg nakazu swojego kierownika lub kryteriów uznaniowych. Efektem zaistniałego stanu rzeczy jest różnorodność opracowań, zawierających merytoryczne i techniczne błędy w sporządzanych dokumentacjach.

   Niejednoznaczność rozstrzygnięć w tym zakresie, brak standardów technicznych ustalających podstawowe procedury przy sporządzaniu wykazów przejścia z parcel na działki ewidencyjne, dopuszczenie wyrysów z ewidencji gruntów do celów prawnych, przeważnie dla potrzeb generowania relacji ksiąg wieczystych z katastrem nieruchomości, bez zachowania wymogu każdorazowego ustalenia granic działek ewidencyjnych, jest przyczyną chaosu prawnego i powstawania błędów w stanie własnościowym nieruchomości w Polsce.

   W aspekcie powyższych rozważań przeanalizujmy niektóre wybrane asortymenty prac geodezyjno-kartograficznych sporządzanych dla celów prawnych i towarzyszące im problemy techniczne, występujące na terenach Małopolski. Do podstawowych należą podziały nieruchomości oraz związana z nimi problematyka techniczna przyjęcia granic nieruchomości oraz sporządzania wykazów synchronizacyjnych.

2.1 Aspekt techniczny podziału nieruchomości

   Rozważając aspekt techniczny podziałów działek ewidencyjnych na terenie Polski południowej można postawić tezę, że technologie podziału odbiegają od standardów technicznych przewidzianych ustawą o gospodarce nieruchomościami [Ustawa... 1997, 2003]. Wynika to z faktu, co autorzy pracy wielokrotnie prezentowali w publikacjach [Surówka i Piasek 2003, 2004], że ustawodawca nie uwzględnił potrzeby dostosowania norm prawno-technicznych do obecnego na tych terenach poaustraickiego katastru gruntowego oraz faktu sukcesywnego zastępowania map katastralnych mapami fotogrametrycznymi powstałymi na zasadach nie mających nic wspólnego z ochroną granic własności. Analizowane mapy ewidencyjne z założenia technologicznego zostały pozbawione danych liczbowych {x, y}, określających położenie punktów granicznych w terenie, na podstawie których można by było wyznaczać granice parcel katastralnych lub działek ewidencyjnych z dokładnością przewidzianą obowiązującymi standardami dla szczegółów sytuacyjnych I grupy dokładnościowej.

   Ustawa [Ustawa... 2003] w art. 97 ust. 1, pkt 5, 7 narzuca obowiązek sporządzenia protokołu z przyjęcia granic nieruchomości oraz sporządzenia wykazu synchronizacyjnego, jeżeli oznaczenie działek ewidencyjnych jest inne niż w księdze wieczystej. Ustawodawca nie określił:

-zarówno treści jak i formy protokołu,

-kryteriów dokładnościowych sporządzania wykazów synchronizacyjnych, szczególnie dotyczących przejścia z parcel katastralnych na działki ewidencyjne. 

Problem ten opisany jest w pracy [Surówka i Piasek 2004],  w której autorzy przedstawili następujące stwierdzenie: „skoro brak jest w obowiązujących przepisach norm techniczno-prawnych dotyczących sporządzania wykazów synchronizacyjnych, to w jaki sposób dokonywać ich ocen technicznych w sytuacji gdy w tej sprawie zainteresowani właściciele nieruchomości domagają się wszczęcia przez organ postępowań dyscyplinarnych w trybie art. 46 ust. 3 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne."

2.2 Rozwiązanie problemu w sposób eliminujacy zagrożenia z zakresu ochrony własności granic nieruchomości

   Norma art. 97, ust. 1, pkt. 5, ustawy [Ustawa... 2003] nakazująca sporządzenie protokołu z czynności przyjęcia granic nieruchomości w procedurze podziału nieruchomości jest niejednoznaczna dla obszarów, na których brak jest mapy numerycznej powstałej na podstawie danych umożliwiających wyznaczenie w terenie punktu sytuacyjnego z dokładnością przewidzianą dla szczegółów I grupy dokładnościowej.

   Mapy ewidencyjne powstałe w latach 1978-1990 na terenie Polski południowej rejestrowały, w okresie ich wykonywania, granice użytkowania, które nie zawsze były zgodne z granicami wyznaczającymi zasięg własności nieruchomości. Zdjęcia lotnicze nie były poprzedzone sygnalizacją naziemną znaków granicznych czy tez punktów załamania granic własności. W większości przypadków, punkty graniczne działek ewidencyjnych nie mają określonych parametrów {x, y} w przyjętym państwowym układzie współrzędnych. Zatem na analizowanym terenie przy podziałach prawie każdorazowo istnieje konieczność ustalenia i pomiaru granic dzielonych nieruchomości (dziełek). Przyjęcie wprost granic, o którym mowa w art. 97, ust. 1, ust. 5 ustawy [Ustawa... 2003], staje się niemożliwe z braku danych współrzędnych {x, y} punktów granicznych.

   Wykonawcy prac podziałowych przyjęli rozwiązania kompromisowe, polegające na pozyskiwaniu współrzędnych {x, y} punktów granicznych na podstawie ich digitalizacji z analogowych map ewidencji gruntów i budynków, bez określenia średniego błędu mp położenia punktu sytuacyjnego.   

3. Proponowana metoda wyznaczania średniego błędu położenia punktu granicznego na mapie numerycznej, powstałej z graniczno-numerycznego przetworzenia map analogowych

   Przyjmijmy, że dla wybranego obszaru opracowano dwie mapy numeryczne działki ewidencyjnej E, podlegającej podziałowi geodezyjnemu:

— Mapę I opracowaną metodą pomiarów bezpośrednich z zastosowaniem tachimetru elektronicznego. Dla celów porównawczych wykonano dodatkowo pomiar wybranych punktów sytuacyjnych I grupy dokładnościowej, rozrzuconych równomiernie w otoczeniu działki ewidencyjnej E. Wygenerowana mapa dla rozpatrywanego obszaru spełnia funkcję mapy wzorcowej w stosunku do mapy II.

— Mapę II powstałą z graficzno-numerycznego przetworzenia materiałów geodezyjno-kartograficznych.  

   Opracowane mapy zawierają zbiory współrzędnych informujące o położeniu fizycznie tych samych jednoznacznie zidentyfikowanych, punktów granicznych działki ewidencyjnej E oraz pozostałych szczegółów sytuacyjnych I grupy dokładnościowej wybranego obszaru.

Zgodnie z cytowaną pracą [Dąbrowski i Doskocz 1999] wzory obliczeniowe są następujące: 

  

Przyjmując dX i dY jako błędy prawdziwe podwójnych wyznaczeń współrzędnych punktów, określamy średnie błędy różnic dX i dY na podstawie teorii par spostrzeżeń, przy założeniu jednakowej dokładności dX i dY.

Sumując wyrażenia (2 ) z uwzględnieniem (3), otrzymamy zależność:
i ostatecznie średni błąd położenia punktu na mapie II otrzymuje postać wg wzoru:

         Wyznaczony wg wzoru (4) średni błąd położenia punktu granicznego działki ewidencyjnej E stanowi kryterium dokładnościowe przydatności mapy II dla potrzeb przyjęcia granic nieruchomości, o których mowa w art. 97, ust. 1 pkt. 5 ustawy [Ustawa... 2003]
  Proponowana metoda wyznaczania średniego błędu położenia punktu granicznego na mapie numerycznej powstałej z graficzno-numerycznego przetworzenia map analogowych powinna być obligatoryjnym uzupełnieniem technologii generowania dokumentacji geodezyjno-kartograficznych i opinii biegłych sądowych sporządzanych dla terenów, dla których brak jest danych współrzędnych punktów granicznych działek ewidencyjnych, podlegających procedurze podziałowej.

4. Wnioski końcowe

   Ustawa [Ustawa... 2003] w art. 100 przewiduje określenie, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości z uwzględnieniem sposobu postępowania przy sporządzaniu dokumentów wymaganych w tym postępowaniu oraz rodzaje i treść tych dokumentów. Dotychczasowe doświadczenia wskazują na pilną potrzebę zmodyfikowania norm prawno-technicznych [Ustawa... 1997] dotyczących podziałów nieruchomości
   W kontekście powyższych treści można postawić następujące wnioski:
- normy techniczno-prawne z zakresu podziału nieruchomości winny być zmodyfikowane o zapis wskazujący na możliwości ustalania granic działek (parcel) w procedurze podziałowej,
- protokoły z czynności przyjęcia granic lub z ustalenia granic powinny być określone w zakresie treści i formy,
- stabilizacja punktów granicznych trwałymi znakami granicznymi powinna być wykonana w momencie przyjęcia lub ustalenia granic dzielonej nieruchomości, podobnie jak to ma miejsce w procedurze aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków lub w procedurze rozgraniczania nieruchomości,
- numeryczne mapy ewidencji gruntów i budynków oraz opracowane mapy na podstawie digitalizacji współrzędnych {x, y} punktów załamań granic powinny obligatoryjnie zawierać informacje o średnim błędzie mp położenia punktu sytuacyjnego,
- aktualnie obowiązujące przepisy nie określają kryteriów dokładnościowych sporządzania wykazów przejścia z parcel katastralnych na działki ewidencyjne (wykazy synchronizacyjne) i problem ten powinien znaleźć rozwiązanie w przepisach wykonawczych do ustawy [Ustawa... 2003].

Literatura

Dąbrowski W., Doskocz A. 1999. Metoda wyznaczenia średniego błędu położenia punktu sytuacyjnego na mapie numerycznej powstałej z graficzno-numerycznego przetworzenia map analogowych. Referaty IX Konferencji Naukowo Technicznej Systemy Informacji Przestrzennej, Warszawa.
Surówka A., Piasek Z. 2003. Kryteria stabilności granic katastralnych w strefach zalewowych rzek Polski Południowej. Gospodarka Wodna, 2. Warszawa.
Surówka A., Piasek Z. 2004. Generacja wykazów synchronizacyjnych na potrzeby geodezyjno-kartograficzne. Przegląd Geodezyjny, 8. Warszawa,
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1998 r. w sprawie trybu dokonywania podziałów nieruchomości oraz sposobu sporządzania i rodzajów dokumentów wymaganych w tym postępowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 25, poz. 130).
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 z późn. zm.)
Ustawa z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 1998 r. Nr 115, poz. 741, z późn. zm.).
Ustawa z 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492).