Analizy strukturalne katastrów gruntowych na przykładzie Powiatu Brzeskiego PDF Drukuj Email
Wpisany przez geodeta   
środa, 28 października 2009 15:05

 

Referat wygłoszony przez Panią Elżbietę Wąs, p.o. Kierownika Referatu Geodezji i Ewidencji Gruntów, podczas Konwentu Przewodniczących Rad Powiatów Województwa Małopolskiego w dniu 4.12.2008 r.

 

 

 


Elżbieta Wąs
ANALIZY STRUKTURALNE KATASTRÓW GRUNTOWYCH NA PRZYKŁADZIE POWIATU BRZESKIEGO
 
Szanowni Państwo chciałabym przedstawić, aproksymacyjną charakterystykę katastrów gruntowych występujących na terenie województwa małopolskiego
Z istniejących dokumentów kartograficzno-prawnych znajdujących się w państwowych zasobach geodezyjno-kartograficznych, wynika, że teren województwa małopolskiego dzieli się na trzy obszary katastralne. Na ekranie przedstawiony jest zasięg występowania katastrów gruntowych w województwie małopolskim.
       Obszar pierwszy (zaszrafurowany kolorem  pomarańczowym) obejmuje swym zasięgiem  tereny północne województwa, (są to tereny byłego zaboru rosyjskiego) nie objęte katastrem austriackim.
      Obszar drugi swym zasięgiem obejmuje środkowo-południową oraz wschodnią część województwa małopolskiego za wyjątkiem powiatu gorlickiego ( na rysunku pokazanym kolorem  niebieskim). Obszar drugi obejmuje tereny na których zastąpiono operaty ewidencji gruntów z częścią kartograficzną w skalach 1:1440, 1:2880, 1: 5760  operatami ewidencyjnymi z częścią kartograficzną w skalach 1:1000, 1:2000, 1:5000.
Obszar trzeci obejmuje obszar zachodni województwa małopolskiego oraz powiat gorlicki objęty byłym katastrem austriackim ( na rysunku pokazanym kolorem ciemno-zielonym). Jest to obszar  dla którego jeszcze nie założono  operatów ewidencyjnych z częściami kartograficznymi w skalach 1:1000, 1:2000, 1:5000. (za wyjątkiem miast)
Z przedstawionego rysunku wynika, że tereny województwa małopolskiego w większości  miały pokrycie byłym katastrem austriackim.
Proszę Państwa
         Na podstawie pierwszych pomiarów  katastralnych, zrealizowanych na terenach obecnego województwa małopolskiego, potrzeby w zakresie : ewidencji  gruntów,  sposobów zakładania ksiąg wieczystych  i gruntowych , administracyjno - fiskalnej   i wynikające z innych działań  gospodarki narodowej,  stanowiły   podstawowe kryteria   do założeń katastru podatku gruntowego.
         Operat katastru  gruntowego dla każdej gminy katastralnej zawierał część kartograficzną i opisową.
Kryteria generacji części kartograficznej stanowiły :
  • mapa katastralna  składająca się z  arkuszy  sekcji  szczegółowych  do prowadzenia  ewidencji   podatku gruntowego,
  • szkice indykacyjne określające zmiany na gruncie,
  • manualia  pierwotnych szkiców polowych.
 Podstawowym obiektem powierzchniowym w austriackim katastrze gruntowym była parcela.
Natomiast część  opisowa zawierała:
  • protokół parcelowy,
  • arkusze posiadłości gruntowych,
  •  sumaryczne zestawienie ogólnych powierzchni poszczególnych arkuszy   posiadłości   gruntowych,
  • alfabetyczny spis posiadaczy,
  •  wypisy hipoteczne.
          Na ekranie prezentuję Państwu przykład fragmentu Mapy katastralnej w skali 1:2880 miasta Brzeska. Chciałam wskazać również  na tej mapie lokalizacje budynku Urzędu, w którym obecnie odbywa się konferencja. Mapy katastralne powstały na podstawie pomiarów stolikowych i były sporządzane bezpośrednio w terenie.
Na ekranie widzimy  wojskowych inżynierów (geodetów) wykonujących bezpośredni pomiar stolikowy.
         Wydana w 1871 roku ustawa o księgach gruntowych była podstawą do założenia ksiąg gruntowych   (w każdej   gminie   katastralnej),   do   których    dołączano:   mapę  hipoteczną (adiustowana odbitka katastralna), spis parcel, alfabetyczny spis właścicieli  i zbiór dowodów.
W Małopolsce w okresie międzywojennym, operaty katastru gruntowego były prowadzone przez urzędy ewidencji katastru podatku gruntowego. Operaty katastralne wykorzystywano dla potrzeb gospodarczych i prowadzenia ksiąg gruntowych .
         Opracowany w 1938 roku projekt ustawy o rejestrach gruntowych  zakładał, że wszystkie grunty na obszarze   państwa,  będą   utrzymywane   w   ciągłej  relacji  z rejestrami  gruntowymi, które z kolei będą podstawą do rejestracji nieruchomości w księgach wieczystych. W tym okresie powstała propozycja eliminacji katastru gruntowego.
         Podstawowym elementem założenia rejestru gruntów była działka, którą zdefiniowano w następujący sposób: ” działkę tworzą grunty , stanowiące całość  nie przedzieloną cudzą własnością, wpisane do jednego rejestru i położone na obszarze jednej miejscowości.”
         Po wydaniu dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o pomiarach kraju i organizacji miernictwa, przystąpiono do rewindykacji materiałów katastralnych oraz ich rekonstrukcji.
Na podstawie instrukcji z dnia 26 sierpnia 1949 r.  wydanej przez Główną Komisję Klasyfikacyjną przy Ministerstwie Rolnictwa i Reform Rolnych została przeprowadzona społeczna klasyfikacja gruntów, w celu ujednolicenia podstaw wymiarów podatku gruntowego i obowiązkowych dostaw. W tym okresie powstała tzw. ” ankietowa ewidencja gruntów.”
         Pierwsze jednolite przepisy prawne w zakresie katastru gruntowego zostały  wprowadzone dekretem  z dnia 24 września 1947 r. o katastrze gruntowym i budynkowym oraz rozporządzeniem Ministra Budownictwa z dnia 6 grudnia 1950 r. w sprawie postępowania  przy organizacji, zakładaniu i prowadzeniu katastru gruntowego i budynkowego. Jednakże dekret ten nie został zrealizowany.
W rezultacie na terenach województwa małopolskiego  poaustriacki operat katastralny jest stosowany po dzień dzisiejszy. Stanowi on materiał dowodowy przy opracowaniu dokumentacji dla celów prawnych, które z kolei są podstawą  wpisu do ksiąg wieczystych.
         Mapy katastralne w skalach 1:2880 i  1:1440  wykorzystywane są jako materiał źródłowy  do ustalania zasięgów własności, w trakcie postępowania procesowego lub administracyjnego.
         W  byłym  zaborze austriackim wraz z założeniem katastru gruntowego, z urzędu zakładano księgi gruntowe, które przetrwały po dzień dzisiejszy.
Formalnie kataster austriacki został wycofany z obiegu prawnego w 1947 roku. Praktycznie funkcjonuje obecnie. Na znacznej części terenów Polski południowej podkłady map katastralnych generowały zastępcze mapy ewidencji gruntów i budynków, które wraz z częścią opisową (rejestrami gruntowymi) stanowiły podstawę m.in. do realizacji ustawy z 1971 roku - o regulacji własności gospodarstw rolnych, zwaną też ustawą uwłaszczeniową. Zakłada się, że będzie wykorzystywany w dalszym ciągu dla potrzeb  sporządzania wykazów synchronizacyjnych tzn. przejścia z parcel katastralnych na działki ewidencyjne, co oznacza, że jego żywotność będzie trwała do czasu ujawnienia w księgach wieczystych wszystkich działek ewidencyjnych. Proces  ten nie mniej  jednak jest czasochłonny i kosztowny.
      Wydany kolejny dekret z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków ( DzU Nr 6 poz.32), obejmował założenia, w których dane
z rejestru były wyłączną podstawą do:
- planowania wymiaru  podatków i świadczeń,
- skupu i dostaw obowiązkowych,
- określenia strony fizycznej   nieruchomości  w księgach  wieczystych.
Przykładowo operat ewidencyjny założony w oparciu o ww. dekret   w rozpatrywanym okresie, składał się z części kartograficznej i opisowo tabelarycznej. Podstawowym obiektem operatu ewidencji gruntów i budynków była działka, ogólnie zdefiniowana jako: ”obszar gruntu ograniczony gruntami stanowiącymi przedmiot odrębnego władania”                   
         Preferowanie pojęcia ” władanie ” a nie  ”własność ” i niechęć władz państwowych  do instytucji ksiąg wieczystych, w sposób bezpośredni  przyczyniła się do znacznej utraty powiązania instytucji ksiąg wieczystych z katastrem gruntowym.
W celu doprowadzenia do relacji oznaczenia działek, przyjętych w nowych operatach ewidencji gruntów i budynków, z oznaczenia­mi w księgach wieczystych, założonych na podstawie danych z operatów katastralnych, koniecznym było sporządzenie dokumentacji  geodezyjno-kartograficznych,   zwyczajowo   zwanymi „ Wykazami przejścia z parcel katastralnych na działki ewidencyjne"  lub we współczesnym brzmieniu: „Wykazami synchronizacyjnymi".
 Niestety do chwili obecnej nie doczekaliśmy się norm techniczno-prawnych określających w sposób jednoznaczny kryteria sporządzania wykazów synchronizacyjnych, co wywołuje  coraz częściej zjawisko  braku  rzetelności  ich wykonywania przez  niektóre uprawnione podmioty wykonawstwa geodezyjnego. Można przyjąć, że od momentu zastąpienia map katastralnych  nowymi operatami ewidencyjnymi, co miało miejsce  na badanym terenie w latach 1978 – 1990  nastąpiła niczym nieuzasadniona liberalizacja  norm określających dopuszczalne różnice liniowe i powierzchniowe przy równoważeniu obiektów  katastralnych.
Praktyka wskazuje jednak na fakt, że dokonujący wpisów w księgach wieczystych w wielu przypadkach mylą pojęcie działki ewidencyjnej z parcelą katastralną, a równoważenie tych obiektów uznają za prawidłowe pomimo rozbieżności powierzchniowych dochodzących do 50%. Taki stan rzeczy wynika również z braku jasnych kryteriów opracowania wykazów synchronizacyjnych,  co wywołuje  coraz częściej zjawisko  braku  rzetelności  ich wykonywania przez  niektóre uprawnione podmioty wykonawstwa geodezyjnego.
         W powiecie brzeskim przyjęto kryteria matematyczne przy sporządzaniu dokumentacji synchronizowania parcel katastralnych z działkami ewidencyjnymi opracowane przez dr inż. Andrzeja Surówkę  - geodety powiatowego w Brzesku. Metodę tą charakteryzuje wysoka dokładność sporządzania dokumentacji.                     
W podsumowaniu stwierdzam ,że :
  • Aktualne obowiązujące przepisy nie określają kryteriów dokładnościowych sporządzania wykazów synchronizacyjnych. Długo oczekiwana instrukcja G-5 nie nawiązała do uwarunkowań historycznych wynikających, z pokrycia Polski południowej byłym katastrem austriackim.
  • Skutki braku norm dokładnościowych znajdujących oparcie w przepisach prawnych są powodem Klientów do organów administracji publicznej, ale również  i powodem licznych procesów cywilnych.
  • Należy postawić pytanie skoro jest brak w obowiązujących przepisach norm techniczno- prawnych, dotyczących sporządzania wykazów synchronizacyjnych, to w jaki sposób dokonywać ich ocen technicznych.
  • Propozycja autora niniejszego referatu zmierza do rozważenia konieczności ustalenia normy techniczno-prawnej na potrzeby sporządzania wykazów synchronizacyjnych dla terenów byłego zaboru austriackiego
      W rezultacie na terenach województwa małopolskiego  poaustriacki operat katastralny jest stosowany po dzień dzisiejszy. Stanowi on materiał dowodowy przy opracowaniu dokumentacji dla celów prawnych, które z kolei są podstawą  wpisu do ksiąg wieczystych.

 

 

 Zdjęcie: Pani Elżbieta Wąs podczas prezentacji referatu

Załączniki:
Pobierz (Brzesko-E.Wąs 4.12.2008r..ppt)Analizy strukturalne katastrów gruntowych na przykładzie Powiatu Brzeskiego[prezentacja slajdów referatu]728 Kb
Zmieniony: środa, 28 października 2009 22:34