Problematyka mienia publicznego PDF Drukuj Email
Wpisany przez geodeta   
środa, 28 października 2009 13:42

 

Refrat wygłoszny przez Panią Wiolettę Kądziołka, p.o. Kierownika Referatu Gospodarki Nieruchomościami i Ochrony Gruntów Rolnych i Leśnych, podczas seminarium: Zarządzenie gminą przy pomocy zintegrowanego systemy informacji o terenie, w dniu 25.06.2008.

 

 

 


PROBLEMATYKA MIENIA PUBLICZNEGO

mgr Wioletta Kądziołka

25 czerwiec 2008r.

Nawiązując do tematu seminarium, pragnę przedstawić system informacji o terenie powiatu pod kątem ustawy z dnia 7 września 2007r., o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego.

Aktualny stan prawny, dotyczący ksiąg wieczystych, jest uregulowany w ustawie z dnia 6 lipca 1982r., o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm) i w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001r., w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 z późn. zm).

Zasadniczą funkcją ksiąg wieczystych jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości w postaci dostępnej dla każdego, tj. w postaci publicznej ewidencji praw rzeczowych na nieruchomościach.

W świetle tego jest rzeczą oczywistą dążenie, aby ta funkcja była w rzeczywistości realizowana, a zatem aby system ksiąg wieczystych dysponował uporządkowaną i sprawną bazą danych. Temu celowi mogą służyć rozmaite instrumenty prawne mające skłonić tych, którym przysługują prawa podlegająca ujawnień w księgach wieczystych, do złożenia wniosku o ich ujawnienie w księdze wieczystej. Skoro, bowiem księga wieczysta już istnieje, to powinno się uczynić wszystko, aby zarejestrować w niej stan prawny zgodny z rzeczywistym. Jednak, kiedy księga nie istniej....., wtedy rodzi się problem.

W obecnej dobie w związku trwającym procesem informatyzacji ksiąg wieczystych jest oczywiste, że elektroniczna księga wieczysta powinna być nie tylko sprawną bazą danych, ale również być źródłem wiedzy o rzeczywistym stanie prawnym nieruchomości. Istnieją zaniedbania w ujawnieniu rzeczywistego stanu własności nieruchomości jak i w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego, wynika to głównie z wcześniejszego baku przepływu informacji o danych zawartych pomiędzy dwoma największymi polskimi rejestrami publicznymi, tj. rejestrem ksiąg wieczystych oraz rejestrem ewidencji gruntów i budynków. W związku z tym istniej potrzebna regulowania stanów prawnych nieruchomości. Problem ten z pewnością znajdują się w sferze głębokiego zainteresowania ustawodawcy, czego dobitnym przykładem jest ustawa z dnia 7 września 2007 roku, o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, jednak już w momencie swego projektowania wydawała się mocno problematyczna, niepokoje, które budziła, ewoluowały w liczne kontrowersje, gdy akt ten poddano wnikliwej lekturze po jego wejściu w życie, a wiec, gdy zaczął on faktycznie obowiązywać i podmioty określone w ustawie musiały wywiązywać się z zobowiązań na nie nałożone. Ustawa ma charakter postępowania etapowego, a mianowicie: punktem wyjściowym do uporządkowania stanu wieczysto-księgowego nieruchomości według tej ustawy była inwentaryzacja całości mienia, którego dotyczy ustawa, tj. nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz sporządzenie ich wykazu, z którego mają wynikać następne czynności związane z ujawnieniem praw własności w księgach wieczystych. Ten obowiązek wynika  z art. 1 ust. 1 tejże ustawy, który stanowi, że cyt.: „Właściwi starostowie, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, sporządzą i przekażą właściwym wojewodom, marszałkom województw, wójtom, burmistrzom i prezydentom miast wykaz nieruchomości, które na mocy odrębnych przepisów przeszły na własność Skarbu Państwa i stanowią jego własność albo własność jednostek samorządu terytorialnego, a także niestanowiących własności Skarbu Państwa albo własności jednostek samorządu terytorialnego i niepozostających w posiadaniu ich właścicieli, nieruchomości zabudowanych, w których lokale zajmowane są przez osoby objęte przepisami ustawy z dnia 21 czerwca 2001r., o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, z późn. zm.)”.

Etap drugi określa art. 1  ust. 3 oraz ust. 4 tej ustawy, a mianowicie, sporządzenie przez wojewodów zestawień zbiorczych w terminie miesiąca od zakończenia procesu sporządzenia wykazów, a końcowo zestawienia dla całego kraju przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej w terminie 2 miesięcy od zakończenia przekazywania mu zestawień wojewódzkich.

Wykazy sporządzane przez starostwa jak i zestawienia zbiorcze sporządzane przez wojewodów oraz ministra właściwego do spraw administracji publicznej, obejmują oznaczenie nieruchomości według danych katastru nieruchomości, informację o prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów, o stanie danych należących do działu pierwszego i drugiego księgi wieczystej oraz inne informacje, niezbędne do ustalenia stanu prawnego nieruchomości.

Równoległym działaniem realizującym obowiązki wynikające z ustawy jest art. 2 ustawy ust. 1 – który stanowi, że cyt.: „W terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy starostwie złożą we właściwych sądach rejonowych wnioski o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu tego prawa”, zapis ten koresponduje z ust 3 tegoż artykułu: „W terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w Zycie ustawy właściwe w sprawach gospodarowania nieruchomościami organy jednostek samorządu terytorialnego złożą w sądach rejonowych wnioski o ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości jednostek samorządu terytorialnego, wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu tego prawa”.

Założenia terminowe ustawy miały pozwolić na dokonanie inwentaryzacji majątku i ustalenia rzeczywistych rozmiarów ujawnionego aktualnego stanu własności oraz zaniechania w tym zakresie.

Co do zasady, ustawa jest słuszna, bowiem istnieją zaniedbania w ujawnieniu rzeczywistego stanu własności nieruchomości jak i w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego.

Sporządzenie wykazów i zestawień zbiorczych, uzgadnianie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księgach wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, prowadzenie szeroko akcji uświadamiającej dotyczącej kwestii własności nieruchomości oraz ustroju ksiąg wieczystych, a także porządkowanie dokumentacji to główne zadania wynikające z ustawy z 7 września 2007r., ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. Jednak ustawa daje nam za mało czasu na jej zrealizowanie, wyeliminowanie problemu, który istniej o wielu lat. W starostwach pracuje za mało ludzi, a stany prawne wielu nieruchomości są bardzo skomplikowane, a budżet państwa nie przewidział także dodatkowych pieniędzy na ten cel.

Lektura analizowanej ustawy budzi spore wątpliwości czy ustawodawca racjonalnie ocenił możliwości działania organów jednostek samorządu terytorialnego, czy przed zaprojektowaniem aktu poddał ją wnikliwej, a w tym przypadku jakże koniecznej analizie sytuację i stan nieruchomości objętych ustawą. Z treści ustawy widać ewidentny pośpiech i brak konsultacji ze środowiskiem, które muszą ją realizować. Dotrzymanie terminów zawartych w tej ustawie jest nierealne.

Samo oczywiście zdanie nałożone na Starostę wydawać się może mało kontrowersyjne, bowiem nie nakłada ona nowych zadań na organy właściwe w sprawach gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, które wynikają z zakresu ich obowiązków, kształtowanych przepisami innych ustaw. Konieczność uporządkowania tychże spraw jest jak najbardziej zasadna i racjonalna, zadać sobie można było tylko pytanie czy terminy wskazane
w regulacjach były w ogóle możliwymi , czy są możliwymi do zachowania. Praktyka ich stosowania do tej pory pozwalała postawić tezę iż – NIE.

Nie polemizując jednak nazbyt gwałtownie z intencją prawodawcy przystąpiliśmy do realizacji zadania mającego w tym przypadku charakter zlecony z zakresu administracji rządowej.

Mimo podjętych niezwłocznie usilnych starań zdołaliśmy rozpoznać i opracować zgodnie z linią ustawy tylko ułamkową część nieruchomości stanowiących przedmiot regulacji, z pełną świadomością można to było nazwać swoistym „wierzchołkiem góry” tego zagadnienia. Warto podkreślić w tym miejscu, że w przypadku Powiatu Brzeskiego przedmiotem badań jest około 6000 działek Skarbu Państwa. Wartym podkreślenia jest również fakt, że dzięki wytężonemu wysiłkowi udało się opracować i przekazać właściwemu wojewodzie wykaz, o którym stanowi art. 1 ustawy. Wykaz ten jednak został przygotowany jedynie w oparciu o dane ewidencyjne, które w zestawieniu z danymi wieczysto – księgowymi wykazują szereg rozbieżności – jak chociażby: rozbieżności w zaliczeniu do poszczególnych kategorii mienia publicznego, rozbieżności w ilości i numeracji działek, rozbieżności w powierzchni, czy trudności w dopasowaniu działek, jednostek ewidencyjnych do poszczególnych nieruchomości.

Mając możność racjonalnej oceny możliwości samorządu, już w trakcie realizacji założeń ustawy a więc na gruncie jej praktyki podjęto dyskusję nad realnością jej wykonania, Jakkolwiek, więc oczywistą troską Starosty jest działanie w zgodzie z literą prawa – musi on mieć faktyczną możność tego prawa wykonania, oraz co również w tym przypadku istotne – środki finansowe – a to też jest podobnie mocno problematyczne jak i sam termin.

Dyskusja „międzysamorządowa„ zaowocowała krokiem jak najbardziej właściwym – obradujący w dniu 31 stycznia 2008 roku Konwent Starostów Województwa Małopolskiego na wniosek Starosty Brzeskiego zwrócił się z prośbą do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o określenie nowych – realnych już terminów realizacji obowiązków ustawowych, poproszono mianowicie między innymi o określenie 3 letniego terminu dla sporządzenia przedmiotowego wykazu oraz wskazanie 5 letniego terminu złożenia wniosku do sądu o ujawnienie własności nieruchomości w księgach wieczystych.

Obecnie został przez sejm uchwalony tekst ustawy z dnia 30 maja 2008 roku, o zmianie ustawy o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, który następnie został przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu sejmu i 18 czerwca 2008r., została podpisana przez Prezydenta z mocą obowiązywania od 18 maja bieżącego roku.

W nowej uchwalonej ustawie projektowany jest 18 miesięczny termin do sporządzenia i przekazania wykazów o których mówi obecnie art. 1 ust 1 oraz 24 miesięczny termin dla czynności o których mówi art. 2 ust .1 i 2.

I tutaj ponownie zadać można sobie pytanie czy terminy te pozwolą na pełne i kompleksowe opracowanie zagadnienia. Naszym zdaniem wciąż jest to mocno problematyczne. Musimy pamiętać, że do pełnej realizacji celu ustawowego konicznym jest podjęcie szeregu czynności technicznych, formalnych i prawnych, które pozwolić mogą na kompleksową regulację prawnych aspektów własności Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, zarówno w zakresie ewidencji gruntów, jak i uzgodnienia treści ksiąg wieczystych. Musimy wciąż pamiętać, że katalog tychże działek opiewa na ok. 6000, wymaga on wnikliwego badania Ksiąg Wieczystych – jeżeli takowe w ogóle istnieją, późniejszego sporządzenia wykazów synchronizacyjnych, jeżeli więc przyjąć mocno optymistyczny wariant, że pracownik danego dnia będzie w stanie poddać efektywnej analizie ok. 10 Ksiąg Wieczystych – termin ten wciąż nie jest możliwym do zachowania. A co z bieżącymi sprawy z zakresu gospodarki nieruchomościami?

Nie sposób nie wspomnieć również o stronie finansowej realizacji zadania – w tej chwili brak jest jakichkolwiek danych na temat źródeł finansowania przedmiotowego przedsięwzięcia. Ironizując powiedzieć można, że środki finansowe na wykonanie założeń ustawy pozyskane zostaną pewnie z kar nałożonych przez wojewodę za niewykonanie obowiązku w niej wynikającego. Musimy pamiętać, iż kara opiewać może w przedziale od jednomiesięcznego do trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę Starosty i istnieje możliwość jej powtarzania.

Dlatego też pod pręgierzem zapisów art. 8 ustawy gdzie przestawione są konsekwencje nie realizacji założeń tej ustawy, przyniesie ona więcej szkody niż pożytku. Zatracony zostanie jej cel, stanie się przyczyną poważnych konfliktów.

Warto również podnieść to, co wielokrotnie akcentowane jest przez badaczy i znawców zagadnień geodezji – brak jednoznacznych procedur o charakterze katastralnym – co poważnie zakłóca realizację szeregu zadań ustawowych a w dobie przenoszenia szeregu obowiązków na „geodezję powiatową” stanowi po prostu zagrożenie dla jej efektywnego funkcjonowania.

 

Załączniki:
Pobierz (Seminarium Brzesko 25.06.2008r.,Wioletta Kądziołka.ppt)Wioletta Kądziołka: Problematyka mienia publicznego [prezentacja slajdów referatu]116 Kb
Zmieniony: piątek, 30 października 2009 08:10